تاريخ : یکشنبه هفتم آذر 1389 | 11:46 | نویسنده : اعضای گروه آموزشی استان

قالب های شعر

 

قافیه : کلمه های قافیه ، واژه های هماهنگ انتهای دو مصراع با معانی متفاوت

« زان یار دلنوازم شکری است باشکایت           گر نکته دان عشقی بشنو تو این حکایت »

ردیف : کلمه های ردیف ، واژه های هماهنگ انتهای دو مصراع با معانی یکسان

«بشنو از نی چون شکایت می کند                  از جدایی ها حکایت می کند »

حرف روی : آخرین حرف قافیه در بیت بالا (ت)

نام قالب شعری

نمونه

خصوصیت

 

دوبیتی (فهلویات)

__________@       ___________@

__________ &     ____________@

خوشا اونون نه سر دارن نه سامون

                              نشینن هر دو پاپیچن به دامون

شو و روزون صبوری پیش گیرن

                                به یاد روی دلداری مدامون  

درون مایه :عاشقانه ، عارفانه ،رثا

تعدادبیت : دوبیت (گاهی لهجه دار)

وزن : مفاعیلُ  مفاعیلُ  مفاعیل

سرا مدان :بابا طاهر و فایر دشتستانی

چهار پاره

__________$       ___________$

__________#      ___________$

 

________@   _________@

________*   _________@

 

شب به یغما رسید ودست گشود

                                درته دره هر چه بود ربود

رود تا دیری است اسیر وی است

                               بشنو این های های زاری رود

درون مایه : اجتماعی ، غنایی

سرامدان : فریدون تو کلی ، دکتر خانلری ،مشیری

رباعی اختیاری

__________#       _________#

__________#      __________#

 

رباعی الزامی

________$   _________$

________ *  _________$

برخیز و مخور غم جهان گذران

                    خوش باش و دمی به شادمانی گذران

در طبع جهان اگر وفایی بودی

                      نوبت به تو خود نیامدی از دگران

 

 

درون مایه : فلسفی ، عارفانه ، عاشقانه

تعداد بیت : دو بیت

وزن ، لاحول و لا قوۀ الا بالله

سر آمدان : خیّام ، عطار ، مولوی ، بیدل دهلوی ، و بابا افضل کاشانی و...

قصیده

__________ #      __________#

__________*      ___________#

__________  &    ___________#

__________%      ___________#

 ای دیو سپید پای دربند

                                 ای گنبد گیتی ای دماوند

از سیم به سر یکی کله خود

                                زآهن به میان یکی کمربند  

 0000

درون مایه : ستایش ، نکوهش ، وصف طبیعت ، مسائل اخلاقی عرفان حکمت و عاشقانه

تعدادبیت : حداقل 15 بیت

سر آمدان : رودکی ، منوچهری ، ناصر خسرو ، انوری ،خاقانی ، سعدی ،قا آنی ،ملک الشعرای بهار

قطعه

__________*      ___________#

__________+      ___________#

__________  _     ___________#

__________ *     ____________#

 

 

دوست مشمار آنـكه در نعمت زنــــــد لاف يـــاري و برادر خواندگي

دوست آن باشد كه گيرد دست دوست   

                                        در پــريشان حالي ودرماندگي

درون مایه : اخلاقی و اجتماعی

تعلیمی ، مدح ، هجو

تعداد بیت : حداقل 2 بیت

سرآمدان : انوری ،ابن یمین ، پروین اعتصامی

 

مثنوی

__________+      ___________+

__________ *     ___________*

__________@       __________@

__________ #     ___________#

 

الا ای  آهوی وحشی کجایی

                                   مرا با توست چندین آشنایی

دوتنهارودو سرگردان بی کس

دو راه اندر کمین از پیش واز پس

درون مایه : حماسی ،اخلاقی ، عاشقانه عارفانه

تعداد بیت : حداقل 2 بیت

سر آمدان :فردوسی ، سعدی ، نظامی ، عطار ، مولوی

غزل

__________&      ___________&

__________*      _____________&

__________$       ____________&

__________#      _____________&

دست از طلب ندارم تا کام من بر آید

یا تن رسد به جانان یا جان زتن بر آید

 

بگشای تربتم را بعد از وفات و بنگر

   کز آتش درونم دود از کفن بر آید

  

درون مایه :عاشقانه ، عارفانه ، و گاهی اجتماعی

تعداد بیت : حداقل 5 بیت

سرآمدان : حافظ ، سنایی ، مولوی ، صائب ، شهریار ، رهی معیری ...

ترجیع بند

---- +    ---- +

---- &    ----+

-----#   ----- +

------*

------*

اي دل نــه هزار جـــــهد كردي       كانـــدر طلـــب هوا نگردي

كس را چه گنه ؟ تو خويشتن را           بر تيغ زدي و زخم خوردي

 هم چاره تحمل است و تــــسليم             ورنه به كدام جــــهد ومردي

 بنشــينم و صبر پيشه گيرم

دنبــــاله كار خويش گيرم

 

درون مایه : مدح، عشق ، عرفان

ویژگی : شبیه غزل بین هر بند بیتی مقفا می آید که در میان بند ها عینأ تکرار می شود

سر آمدان فرخی سیستانی ، سعدی ، هاتف اصفهانی

ترکیب بند

---- +    ---- +

---- +    ----+

----  _  ----- _

ادامه»

ادامه تركيب بند

*-----     *-----

*-----     *-----

$-----     $-----

 

 

 دوستان شرح پــريشاني مـن گوش كنيد

                   داستان غـــم تنهايي من گوش كنيد

 قصه ي بي سر و ساماني من گوش كنيد                              

گفت و گوي من و حيراني من گوش كنيد

  شرح ايــن آتش جانسوز نهفتن تاكي  

                   سوختم سوختم اين سوز نهفتن تاكي

روزگــاري من و دل ســاكن بوديم

                    ســاكن كوي بت عـربده جويي بوديم

 عقل و دل باخته ديوانه رويي بوديم    

                            بسته ي سلسله ي سلسله مويي بوديم

كس در آن سلسله غير از من و دل بند نبود          

      يــــك گرفتار از اين جمله كـه هستند نبود

درون مایه : همانند قصیده یا غزل (مدح ، عشق، رثاو...)

ویژگی :بین هر بند بیتی مقفا می آید که در میان بندها تکرار نمی شود

سر آمدان : قطران تبریزی ،محتشم کاشانی ،وحشی بافقی و....

شعرآزاد

درون مایه : عشق ، سیاست و اجتماع

نیمایی ( آزاد) :  مصراع های کوتاه و بلند جای قافیه مشخص نیست ، و زن هم دارد

سرآمدان :نیمایوشیج ،اخوان ثالث، فروغ فرخ زاد،سهراب سپهری ،....

 

شعر سپید :موسیقی کلام (آهنگ ) دارد وزن عروضی ندارد ، جای قافیه مشخص نیست

سرآمدان : احمد شاملو ، فروغ فرخ زاد و...

 

موج نو : نه آهنگ نه قافیه و نه وزن

سر آمدان : احمد رضا احمدی و ..

 

نمونه نیمایی

هديه

من از نهايت شب حرف مي زنم

 من از نهايت تاريكي

و از نهايت شب حرف مي زنم

اگر به خانه ي من آمدي براي من اي مهربان چراغ بياور

ويك دريچه كه از آن

به ازدحام خوشبخت بنگرم

 «فروغ فرخزاد »

شعر امروزیا آزاد در سه نمونه شعرموج نو، شعر سپید،شعر نیمایی

نمونه موج نو:

قلب تو،قلب تو هوا را گرم كرد

در هواي

اي تو عادل تو عادلانه غزل را در خواب در ظرف هاي  شكسته تنها

نمي گذاري         

 « احمد رضا احمدي »

 

 عشق ما تعارف پنير بود و

قناعت به نگاه در چاه آب

 مردم كه در گرما

از باران آمدند

گفتي از اطاق بروند

چراغ بگذارند

من تو را دوست دارم اي تو

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمونه شعر سپید:

سروده‏اي براي مرد روشن كه به سايه رفت

قناعت وار تكيده بود

باريك و بلند

چون پيامي دشوار در لغتي

با چشماني از

سوال و عسل

 و رخساري بر تافته از حقيقت و باد مردي مختصر كه خلاصه ي خود بود خرخاكي ها به جنازه ات به سؤ ظن

مي نگرند ...      « احمد شاملو»

 



  • پی اس پی
  • قالب بلاگفا